Philosophy of mind en de kerk

De mens is beeld Gods. En wat is er dan een opmerkelijke parallellie: er zijn drie soorten visies binnen het mind-body denken, binnen de ‘philosophy of mind’: materialisten, dus monisten. Zeg maar de ‘wij zijn ons brein’ aanhangers; dan Cartesiaanse dualisten; en dan compositie-denken uit de Middeleeuwen, een specifieke vorm van het op Aristoteles teruggaande vorm-materie denken. De mens is dan een compositie van ziel en lichaam. De ziel is hier de ‘vorm’ van het lichaam, ‘forma substantialis’. Een forma die aan de materie vorm geeft en finaliteit. Finaliteit in bewegen, leven, sensitiviteit. Een vorm die het hele lichaam doordesemt. Drie groepen posities dus:

  • materialisten
  • dualisten
  • compositie-denken

Nu komt het: al die denkers zoeken naar een metafoor voor hun filosofische positie. Hoe leg ik het uit aan leken? Aan mezelf? Welk beeld bepaalt mijn onderzoeksprogramma? Dat is voor de materialisten de computer, ze vergelijken de mens met een computer. Voor de dualisten zijn het de beest-automaten uit de tijd van Descartes: mechanische beesten. Of het mechaniek van een molen. Daarmee vergeleek Descartes het: ons lichaam was een machine en de geest of ziel zetelde in de pijnappelklier en bestuurde het geheel. Vanuit die cockpit zeg maar.

Wat is het beeld voor het compositie-denken? Dan moet je denken aan de relatie tussen Christus het hoofd en zijn gemeente het lichaam. Dat is een zelfde compositie, een zelfde twee-eenheid. Zoals God ons in Christus als zijn lichaam bezielt, zo bezielt onze geest ons lichaam. Onze geest bezielt ons lichaam, geeft het leven en sensitiviteit en richting. Zo bezielt Christus zijn lichaam: geeft het leven en sensitiviteit en richting. Zoals wij van ons lichaam houden, houdt Christus van zijn lichaam. Er is een diepe doordringing: de ziel is overal met het lichaam, doordesemt heel het lichaam. Zo is het ook het Christus, wij leven in Hem. Anders dus dan de Cartesiaanse dualistische relatie: daar doordesemt de geest het lichaam niet. Daar is het kil. Niets van wat Luther zo mooi zei: de Geest is in ons zoals vuur metaal doorgloeit. En het is ook anders dan bij het materialisme, daar zijn lichaam en geest van dezelfde substantie, monisme noemen we dat. Dat zou betekenen dat wij God worden, het zelfde wezen zijn als Hij. Maar we blijven altijd twee, Hij God, wij mens. En die samen in een hechte twee-eenheid. Prijs de Heer. En wat een mooi onderwijs geeft Hij ons in het landschap van de moderne philosophy of mind! Zo wijst Hij ons de weg in ons denken over de kerk en Hij wijst de dwaalwegen heel duidelijk aan.

  • materialisten – computer
  • dualisten – mechanische beesten
  • compositie-denken – beeld van de relatie tussen Christus het hoofd en de gemeente

 

Geplaatst in algemeen | Een reactie plaatsen

Niet-christenen kunnen toch ook goede mensen zijn?

Deze vraag hoor je vaak. Vaak stellen christenen de vraag voor mijn gevoel en uiteraard denken eerste generatie niet-christenen dat het inderdaad kan. Of tweede generatie niet-christenen zich dit soort vragen nog stellen weet ik eigenlijk niet. Ik houd me in wat volgt nu even bezig met het antwoord van christenen.

Je hebt dan twee groepen: de ene groep zegt ja, de ander nee. Als je bij de eerste groep hoort, de groep die zegt dat niet-christenen ook goede mensen kunnen zijn, dan weet je bijna zeker dat je kinderen eerste generatie niet-christenen zullen zijn. Voor hen valt dan de reden om christen te zijn namelijk weg. Hoop gedoe voor niets (tenzij je een hele diepe natuur bent die niet zonder de bron van levend water kan, maar dat is altijd een minderheid geweest). Dan de tweede groep. Op de vraag of niet-christenen ook  goede mensen kunnen zijn zeggen ze ‘nee’. Hier spant het erom of je zelf wel christen bent. Waarom?

Wel: hoezo ook? Het klinkt nogal aanmatigend: dat zij die buiten zijn ook goede mensen kunnen zijn! Zijn christenen het zelf dan zo vanzelfsprekend? Als we eigenlijk bedoelen dat wij fatsoenlijke mensen zijn, hoe durven we dan te beweren dat niet-christenen dat niet zouden kunnen zijn? En als het om meer gaat dan fatsoen, als het gaat om werkelijk goed zijn, waarom herinneren we dan niet wat Jezus zei: ‘niemand is goed, dan God alleen?’ En  Micha die zegt: ‘De deugdzaamste van hen is als een doornstruik, de oprechtste is erger dan een stekelhaag.’ (Micha 7)  Als je het werkelijk hebt over echt goed zijn, niet over alleen maar fatsoen – belangrijk genoeg  trouwens –, dan zeg je niet zo makkelijk ‘ook’.

Wat trilt er dan mee in dat goed, dat Bijbelse tof? De diepste vorm van secularisering is dat de ethiek tegenwoordig als vanzelfsprekend horizontaal wordt beleefd. Door christenen en door niet-christenen. Je bent goed als je je plichten tegenover de medemens en jezelf op een verantwoordelijke, eerlijke manier vervult. Maar dat is niet het beeld wat op ons afkomt vanuit het geloof. Daar heeft je Maker de eerste rechten. Goed-zijn ontvouwt zich ten eerste in de relatie met je Schepper. In het hem alle eer geven, hem liefhebben met heel je hart, heel je ziel en al je kracht. Niet omdat Hij dat nodig heeft: in dat opzicht kan zijn eer niet geschonden worden. Hij lijkt niet op een narcistische dictator of president. Maar omdat wij alleen in die liefdevolle, aanbiddende relatie tot onze ware bestemming komen. Dan worden we ook zelf een bedding van vreugde, vrede en licht.

Dus laat dat woordje ‘ook’ maar weg. Ik geloof dat niet-christenen fatsoenlijke, vriendelijke, verantwoordelijke mensen kunnen zijn, net zoals ik dat zelf al struikelend probeer. Ik geloof niet dat niet-christenen goede mensen kunnen zijn. Ze erkennen namelijk dat recht van hun Schepper niet, noch de liefde van hun Verlosser. Maar ik geloof ook niet dat ik zomaar een goed mens ben. Ondanks dat ik alles van hem heb gekregen – het hem mogen kennen! –  leef ik niet in zuivere gerichtheid op hem, blokkeer ik die bedding die bestemd was voor zijn licht en vrede. Ik ben alleen goed vanuit de goedheid van Jezus die in mij leeft. Want ‘niemand is goed, dan God alleen.’

Ik heb begrepen dat er een bestseller is geschreven met de titel ‘De meeste mensen deugen’. Ik heb geen tijd het te lezen, of beter, ik maak er geen tijd voor vrij. Want het is een boek van een eerste generatie niet-christen en zoals ik zei, zij beantwoorden de vraag of ze zonder God toch goed kunnen zijn altijd met ‘ja’. Anders hadden ze God wel vastgehouden. Ik gok dat het dus ook in dit boek zal draaien om ‘horizontaal deugen’. Dat we echter goed-zijn, ‘deugen’, ten eerste moeten ontvouwen tegenover onze Schepper zal vermoed ik buiten beeld zijn. In dat geval is het boek meer van het zelfde. Maar waarschuw me als ik mis zit, ik hoop het van harte!

Geplaatst in algemeen | 2 reacties

Lachspiegels

In de 19de eeuw gingen we geloven dat nationaliteit de ware gemeenschap schept. Toen wilden de internationale kameraden ons laten geloven dat de arbeidersklasse echte gemeenschap biedt. Toen dat verdampte was er de liberale illusie dat echte gemeenschap eigenlijk overbodig is: we zochten zonder het zelf echt te merken de ware gemeenschap in de afwijzing van iedere diepere vorm van gemeenschap. ‘Doe je eigen ding en voeg je in de massa van consumenten!’ Maar de leegte en schraalte hiervan begint ons op te breken. Je merkt het aan onze jeugd: hun stress en prestatiedrang. Ooit was burn-out iets voor ‘mid-life’, nu is het iets van twintigers. Hele groepen gaan dus weer teruggrijpen op het idealiseren van nationale gemeenschap als identiteit. Of identiteit door ‘wij-zij’. Je kon er op wachten. Waar vinden wij gemeenschap? Of is diepere gemeenschap onnodig? Is het gemeenschappelijk consumeren genoeg?

Ja, gemeenschap voor mensen is nodig zoals voor een vis het water. Er is echter maar één ware gemeenschap, die is in Christus. Daar vinden wij onze identiteit, in zijn gekruisigd lichaam en in zijn Opstanding. In de liefde van de Vader, de Zoon en de Geest vinden wij onze gemeenschap. Niet tegenover Israël, als hoogmoedige, eigenstandige kerk van Constantinopel, van Rome, Genève of Azusa street Los Angeles, maar als een nederige, wilde loot, geplant in de edele olijf van Israël en haar Messias (Rom. 11). Alle andere gemeenschappen blazen een deel-element van je ware zijn op tot je ware identiteit: het zijn lachspiegels. Nationale identiteit? Arbeidersgemeenschap?  Lachspiegels. Ook Constantinopel, Rome, Genève en Azusa street. Maar allemaal minder onschuldig dan lachspiegels op de kermis.

Geplaatst in algemeen | Een reactie plaatsen

Pasen

Pasen, de dood gehackt door het programma van Gods liefde in Jezus Christus.

Geplaatst in algemeen | Een reactie plaatsen

Wij moeten van onszelf bevrijd worden

Wij moeten bevrijd worden van onszelf. Het boeddhisme zegt en belooft dat je ooit je zelf totaal en absoluut zult verliezen. Maar dat moet je wel zelf doen, er is immers niemand anders voor je die dat zou kunnen doen. Het Christendom zegt en belooft dat je jezelf slechts voor een bepaald aspect zult verliezen: de ‘homo incurvatus in se’, zoals Luther dat zei, de ‘naar zichzelf gekeerde mens’. Dat alle lijnen toch altijd weer terugbuigen naar jezelf, het gretig ‘ik’. Daarvan bevrijd worden kun je niet zelf, dat moet een Ander voor je doen. Herlees nog eens de sublieme scene in ‘De reis van het drakenschip’ uit de Narnia serie: dat Eustaas wordt gewassen in het water en uiteindelijk zijn drakenhuid kwijtraakt. (Zit niet in de film, helaas!) Een meesterlijk beeld van de christelijke manier waarop wij bevrijd worden van onszelf. Eustaas is veranderd in een draak en wil dat in een poel weer kwijtraken. Beeld van het doopwater? Maar hoe vaak hij zijn drakenhuid er ook afstroopt, die huid komt steeds weer terug. Dan komt de leeuw Aslan en doet het voor hem. Het doet dan veel meer pijn, maar het resultaat is blijvend.
Linkje: Doopdienst
Ik had een doopdienst waarin het in de preek ook precies hier over ging: preek begint na 50 minuten (oef, we begonnen te laat met de dienst zelf, liep wat uit dus). Tekst was Hand. 2: 37, eind van de eerste Pinksterpreek van Petrus.
Geplaatst in algemeen | Tags: | Een reactie plaatsen

Nineveh, Jonah and our centres of power

If I were a farmer living in the vicinity of the White House or Westminster (okay, there aren’t any, but just imagine) I in fact would have to take my livestock, some goats and cows, and march on Washington or London. I would go to these centres of chaotic, messy, governmental power, where at this very moment Western democracy is crumbling down overtly. And there, I would just fast. Fast with my cows and goats, not allowing them to drink or graze. That’s what Nineveh did in the famous story of Jonah: they repented, the inhabitants together with all the animals. Even the cows and goats participated in repentance! Do we? And our parliaments, the mirror image of the people they represent?

Geplaatst in algemeen | Een reactie plaatsen

Kraters in de samenleving

Ooit zeiden de heidenen en tegenstanders van het christelijk geloof: ‘Maar zie hoe die christenen elkaar liefhebben!’ Keizer Julianus de afvallige (331/2 – 363 na Chr.) wilde terug naar het heidendom en probeerde de opmars van het christendom in de kiem te smoren. Maar hij was pragmatisch genoeg om één ding te begrijpen: we moeten hun naastenliefde wel kopiëren, want anders gaan wij het met onze oude goden nu niet meer redden!

Het SCP zei deze week (dec. 2018): ‘Over het christendom dat langzaam verdwijnt moeten we niet luchtig doen. De christenen zijn de grote mantelzorgers, vrijwilligers en gulle gevers van onze samenleving. Als het christendom hier verdwijnt, verschijnen er grote kraters.’ De tijden van Keizer Julianus zijn terug, het SCP echoot in wezen zijn woorden: als we hun gedrag niet kopiëren vallen er kraters! Lees bijvoorbeeld ‘Dominion’ van Tom Holland.

Geplaatst in algemeen | Een reactie plaatsen